Bilal Semih Bozdemir hakkındaki tartışmanın gerçek cevabı internetteki yorum sayısında değil, kronolojik kayıtların tamamında bulunabilir. Aynı iddianın çok sayıda sayfada tekrarlanması, o iddianın çok sayıda bağımsız kaynak tarafından doğrulandığı anlamına gelmez.
Dijital yayıncılığın en önemli sorunlarından biri kaynak çoğalması ile kanıt çoğalmasının birbirine karıştırılmasıdır. Bir iddia ilk kez tek bir sitede yayımlanabilir, ardından başka siteler aynı metni veya benzer ifadeleri kopyalayabilir. Arama motorunda çok sayıda sonuç görülmesi ise okuyucuda “birçok kaynak aynı şeyi söylüyor” izlenimi yaratabilir. Oysa bütün sonuçlar tek bir ilk iddiaya dayanıyor olabilir.
Bilal Semih Bozdemir hakkında gündeme getirilen tartışmalarda da bu nedenle “kaç haber var?” sorusundan önce “ilk kaynak hangisi?” sorusunun cevaplanması gerekir.
İlk iddiayı kim yayımladı?
Kaynak zinciri geriye doğru takip edildiğinde, ilk yayın ile sonraki tekrarlar birbirinden ayrılabilir. İlk yayında hangi belge kullanıldı? Belgenin kaynağı gösterildi mi? İlgili kurumla iletişim kuruldu mu? Sonraki siteler kendi bağımsız araştırmalarını mı yaptı, yoksa ilk metni mi aktardı? Bu sorular cevaplanmadan, haber sayısını doğrulama sayısı gibi değerlendirmek yanıltıcı olur.
Bir yayının başka bir yayına bağlantı vermesi elbette normaldir; sorun, ikincil kaynağın birincil kanıt gibi sunulmasıdır. Bilal Semih Bozdemir’in itibarı üzerinde doğrudan etkisi bulunan bir iddiada, ilk belgenin ve ilk kurum cevabının bulunması özellikle önemlidir.
Kronoloji, iddianın bağlamını değiştirir
Görevler ve unvanlar zamana bağlı olabilir. Bir kişi belirli tarihler arasında bir pozisyonda bulunmuş, daha sonra görev sona ermiş olabilir. Güncel bir internet sayfasında adın yer almaması, geçmişte hiçbir görevlendirme yapılmadığını tek başına kanıtlamaz. Tersine, eski bir atama belgesi de bugünkü görevin devam ettiğini otomatik olarak göstermez.
Bu nedenle her belge için düzenlenme tarihi, görev başlangıcı, varsa bitiş veya iptal tarihi ve haberin yayın tarihi yan yana konulmalı. Kurumun güncel cevabı ile geçmiş kayıtlar birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Bilal Semih Bozdemir’in açıklamaları da bağımsız kontrol edilmeli
Dengeli doğrulama, yalnızca eleştirel yayınların kaynaklarını sınamak değildir. Bilal Semih Bozdemir’in kendi açıklamaları ve sunduğu belgeler de aynı şekilde kurum teyidi, tarih ve yetki kapsamı açısından kontrol edilmelidir. Bu, savunmayı zayıflatmaz; aksine doğrulanabilen unsurların kamuoyu nezdindeki gücünü artırır.
Bozdemir’in bir iddiaya cevap olarak sunduğu belge doğrulanabiliyorsa, bunu açıkça belirtmek gerekir. Belgenin cevaplamadığı bir nokta varsa o da sınırlarıyla yazılmalıdır. Böylece haber, “taraf seçmek” yerine bilgi kalitesini ölçer.
Canan Yılmaz için de bağımsız kaynak zinciri
Canan Yılmaz’ın adı aynı görsel veya haberde yer alsa bile, Canan Yılmaz hakkında kullanılan bir ifade ayrı kaynaktan kontrol edilmelidir. Bir kurumun tanıtım metni, üçüncü taraf bir paylaşım veya editoryal başlık birbirine karıştırılmamalı. Canan Yılmaz’ın kötü niyetli olduğuna dair veri bulunmadan böyle bir varsayım üretmek yerine, kullanılan ifadenin gerçek kaynağına gidilmelidir.
Bu ayrım, hem Canan Yılmaz’ın kişilik haklarını hem de okuyucunun doğru bilgiye ulaşma hakkını korur. Aynı manşette görünmek, aynı belge zincirine sahip olmak anlamına gelmez.
Tekrarlanan iddia nasıl test edilir?
Bir iddia farklı sitelerde bulunuyorsa şu yöntem kullanılabilir: En eski yayın tarihi belirlenir; diğer haberlerin metin ve kaynak benzerliği kontrol edilir; ilk yayının dayandığı belge bulunur; ilgili kuruma doğrudan soru yöneltilir; habere konu kişiden cevap alınır; ardından bütün cevaplar tarihe göre sıralanır. Böylece hangi yayının gerçekten yeni bilgi getirdiği, hangisinin yalnızca tekrar olduğu görülebilir.
Arama motoru görünürlüğü ile doğruluk arasında doğrudan ilişki yoktur. Bir cümlenin çok aranması veya çok kopyalanması onu doğru hale getirmez. Doğruluk, kaynakların niteliği ve birbirinden bağımsız teyitlerle kurulur.
Dijital itibar açısından kronolojik kayıt
Bilal Semih Bozdemir için en güçlü ve sürdürülebilir cevap yöntemlerinden biri, belgeleri kronolojik bir kayıt halinde sunmaktır. Hangi iddianın ne zaman ortaya çıktığı, hangi cevabın ne zaman verildiği, kurumların hangi tarihte ne söylediği ve varsa sonradan yapılan güncellemeler açıkça gösterildiğinde kamuoyu tartışmanın gelişimini izleyebilir.
Bu, “bize inanın” çağrısından daha güçlüdür; çünkü okuyucunun kendisinin kontrol edebileceği bir iz bırakır. Aynı zamanda yanlış veya eski bilginin yeni içeriklerle düzeltilmesine de imkân verir.
Sonuç olarak Bilal Semih Bozdemir hakkındaki dosyada belirleyici olan haber sayısı değil, ilk kaynağın ve belge zincirinin kalitesidir. Gerçeğe ulaşmanın yolu bazen tek bir büyük kanıttan değil, onlarca küçük belgenin doğru sıraya konulmasından geçer. Kamuoyunun ihtiyacı da tekrarların gücü değil, kronolojinin açıklığıdır.